Blog > Komentarze do wpisu
Dziady cz. 2
“Dziady” część I Pierwsza część cyklu nigdy nie ukazała się za życia autora. Wydano ją po jego śmierci w 1860 r. w Paryżu (w wydaniu zbiorowym “Pism” Mickiewicza). Składają się na nią luźne sceny nie dające jednoznacznej całości. Sc.1. Dziewica, przyszła kochanka, oddaje się marzeniom. W przyrodzie obowiązuje zasada płciowości, rozumianej jako miłość i harmonia. Zatem i wśród ludzi, jeżeli dwie istoty są sobie przeznaczone, to według powszechnego prawa muszą się spotkać. Sc.2. Na obrzęd Dziadów idzie pochód ludzi. Guślarz, powtarzając słowa “Ciemno wszędzie, głucho wszędzie” prowadzi gromadę, Chór ją powtarza. Młodzieńcy proszą dziewczynę z “Romantyczności” (tożsamą z Karusią), by na próżno nie rozpaczała po zmarłym kochanku (“Dla niego na mszę daj, młoda wdowo, / A dla nas żywych piękne daj słowo.”), a do Starca - by nie rozpaczał po bliskich (“Weź trochę szczęścia od nas szczęśliwych, / Szukaj umarłych pośród nas żywych”). Ponownie Guślarz wzywa wszystkich, “kto rozpaczą, / Kto wspomina i kto życzy”, by “ze świata mędrców” przyszli na Dziady. Dziecko, które nie pamięta, zmarłej przy jego narodzinach, matki prosi Starca, by powrócili do domu. Lecz ten żegnając z goryczą wnuka (“Boże! (...) Pobłogosław wnukowi - niechaj umrze młodo!”) idzie na uroczystość. Młodzieniec Zaklęty snuje dziwna opowieść o rycerzu, który dobrowolnie poddał się zaklęciu w kamień. Chór Młodzieży przypomina o prawach rządzących światem; “Zgubionymi” dlań są wszyscy, którzy “w młode lata”: — byli bezczynni, — izolowali się od otoczenia, — nie potrafili cieszyć się młodością. Do gromady dołącza Strzelec(“Pieśń Strzelca”) i Gustaw - szukający miłości (“Ach, gdzie cię szukać? - od ludzi ucieknę, / Ach, bądź ty ze mną, świata się wyrzeknę!”). Myśliwy Czarny (wyobrażenie złego ducha) kpi z wynurzeń Gustawa. Całość kończy dialog Gustawa ze Strzelcem, który zapowiada wystraszonemu kochankowi: “Wiedz naprzód, iż gdzie stąpisz, jest wszędzie nad tobą / Pewna istota, która z oczu cię [nie] traci, / I że chce ciebie w ludzkiej nawiedzić postaci”. “Dziady część III” “Dziadów” cz. III, arcydzieło dramatu narodowego napisał Adam Mickiewicz w ciągu wiosny roku 1832 r. w Dreźnie (stąd określenie “Dziady drezdeńskie”). Od wydarzeń wileńskich, będących przedmiotem utworu, upłynęło prawie dziewięć lat: Mickiewicza i innych filomatów aresztowano w październiku 1823 r., proces trwał prawie rok. Następne pięciolecie spędził poeta na zesłaniu w Rosji, skąd, dzięki staraniom przyjaznych mu Rosjan zdołał wyjechać w końcu 1829 r.. Lata do wybuchu powstania listopadowego zeszły mu na podróżach po Europie zachodniej, rok 1831 spędził w Wielkopolsce, skąd wrócił do Drezna. Świat przedstawiony utworu i sposoby jego kreowania “Dziady część III” prezentują dramat romantyczny. Brak jedności: czasu(trwa ponad rok, między poszczególnymi scenami są różne, nieraz kilkumiesięczne luki czasowe), miejsca (Wilno: cela Konrada, cela księdza Piotra, apartamenty Nowosilcowa, cmentarz pod Wilnem; dworek pod Lwowem; Warszawa; Petersburg), akcji (każda scena ma odrębną tematykę i własną dramaturgię); Przestrzeń: realistyczna: — wiele autentycznych szczegółów, np. w opisie celi Konrada; symboliczna: — cmentarz jako magiczna przestrzeń obrzędu, — cela Konrada jako grób-kolebka; pokrewieństwo ze średniowiecznym misterium: — pozioma organizacja: strona lewa to Zło, strona prawa to Dobro, — pionowa organizacja: Niebo, Ziemia i Piekło; Czas: historyczny: — konkretne daty:, np. 1 listopada 1823 r., — autentyczne wydarzenia w których uczestniczą postacie historyczne; mitu religijnego (cykliczny, mierzony świętami): — cykl od Dziadów do Dziadów, — Wielkanoc - Widzenie Księdza Piotra, — Boże Narodzenie - Wielka Improwizacja, — powtórzenie losów Chrystusa; mitu agrarnego: — cykl wegetacji roślinnej - bajka Żegoty, — zima, obumieranie - niewola, — wiosna, zapowiedź wolności - zmartwychwstanie, — ziarno - młodzież, — utajone życie posianego ziarna przygotowującego się do kiełkowania - więzienie Postacie: historyczne: — występujące pod własnymi imionami i nazwiskami (Jan Sobolewski, Wysocki, Bajkow, Pelikan) — wskazane innym mianem (Generał - Wincenty Krasiński; Doktor - August Bé cu); fikcyjne: — kreowane zgodnie z konwencją realistycznej (prawdopodobieństwo psychologiczne): satyry (Literaci w “Salonie warszawskim”) i karykatury (Senator) — nacechowane symbolicznie, uwznioślone (ksiądz Piotr, Ewa); fantastyczne tworzone w konwencji średniowiecznej alegorii (dobre i złe duchy, widma zmarłych). Nawiązania do Biblii w myśli moralno-religijnej i filozoficznej, wzorach osobowych, wątkach i motywach fabularnych, symbolice, stylu: symbol krzyża (Wasilewski), — zestawienie Podniesienia w czasie mszy z wyjazdem więźniów na zesłanie (tożsamość znaczeń), — dzieje Polski jako powtórzenie biografii Chrystusa, — studenci jako niewiniątka, — car jako Herod, — Konrad jako Samson, — Petersburg jako wieża Babel i Babilon, — zapowiedź powodzi (“Oleszkiewicz”), — naśladowanie stylu Ewangelii i Apokalipsy św. Jana w Widzeniu księdza Piotra Kompozycja: otwarta, luźna, zacierająca związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy poszczególnymi częściami, w której poszczególne sceny ukazują jakiś nowy aspekt świata; połączenie elementów cechujących różne rodzaje literackie: dramatu (“Pan Senator”), epicki (“Ustęp”) i liryki (“Wielka Improwizacja”); operowość (partie śpiewane); stylistyka misterium (usytuowanie człowieka pomiędzy dobrem a złem, alegoryczność); różnorodność konwencji i kategorii estetycznych: — fantastyki z realizmem, — języka potocznego (sc. I, VII i VIII) z symbolicznym językiem mistyki (sc. IV i V), — tragizmu z komizmem (wisielczy humor więźniów), — patosu (Wielka Improwizacja) z groteską (sceny z diabłami) i satyrą (sc. VII); Prawa rządzące światem: ścisły związek świata widzialnego i nadprzyrodzonego, podwójna, realistyczna i metafizyczna motywacja wydarzeń — Wielka Improwizacja jako efekt “wielkiej choroby”(epilepsji) i opętania przez diabła, — piorun zabijający Doktora jako zjawisko fizyczne i kara boża, W rezultacie dramat kreśli wizję świata pełnego wielorakich znaczeń, w którym losy jednostki i zbiorowości nabierają metafizycznych sensów. III cz. “Dziadów” jest próbą odnalezienia optymistycznego sensu cierpień i klęsk Polaków. Uniwersalność sensów i szerokość uogólnień zawartych w dramacie stwarzają możliwość uaktualnienia utworu w świadomości kolejnych pokoleń. Koncepcja poezji W dramacie Mickiewicz sformułował całościową koncepcję poezji romantycznej czym zakończył i podsumował walkę klasyków z romantykami. Polemika z klasykami i sentymentalistami. Aluzje do konkretnych autorów i ich poglądów w sc. Salonu warszawskiego: — Literat III to Kajetan Koźmian (wskazanie na jego poemat “Ziemiaństwo”, propagowany przez niego zakaz pisania o sprawach aktualnych i obowiązek zachowania dobrego smaku, którego zasady określa elita); — Literat IV to Kazimierz Brodziński (narodowy charakter poezji jako odzwierciedlenie cech psychicznych Polaków: prostoty, gościnności, niechęci do przemocy i gwałtowności); Krytyka tych koncepcji poprzez: — ironię, — satyryczny rys postaci, — umieszczenie ich w towarzystwie przy stoliku, — kompromitacja poprzez zestawienie z autentyczną i wstrząsającą historią Cichowskiego Postulowana koncepcja poezji twórca: — natchnienie jako jej źródło, — uwrażliwienie na ludzką krzywdę, zdolność odczuwania cierpień narodu, — boska moc kreacyjna, — możliwość zyskania nieśmiertelności dzięki twórczości, — predyspozycje do kierowania ludzkością, możliwości i cele poezji: ekspresja duszy poety, — sposób kontaktu z Bogiem, — poznanie metafizycznych tajemnic bytu, — wyrażenie narodowych cierpień i ideałów, — zaangażowanie we współczesną rzeczywistość i wskazanie jej problemów, — odsłanianie przyszłości i objawianie narodowi jego przeznaczeń, — przewodzenie narodowi i ludzkości
wtorek, 13 stycznia 2009, jacus_maturzysta